De merrie op de bezichtiging staat in een dikke winterdeken met een vacht als een deurmat eronder, en de verkoper zegt dat ze "goed in conditie is, een vijfje ongeveer". Een vijf van negen is een paard in gemiddelde conditie. Een vijf van vijf is een paard met obesitas. Om met de body condition score paarden te beoordelen moet je eerst weten van welke schaal het getal komt, en in november heb je je handen harder nodig dan je ogen.
Dit stuk is voor de eigenaar die de winter in gaat en voor de koper die een paard moet beoordelen dat hij nauwelijks ziet.
Body condition score paard: wat het getal meet
De negenpuntsschaal die de meeste mensen bedoelen komt uit een kort artikel van Don Henneke en collega's van Texas A&M, verschenen in 1983. Ze bekeken twintig volwassen Quarter Horse-merries om te zien waar vet te zien en te voelen was, en kozen zes zones: de lendenen boven de wervelkolom, de ribben, de staartaanzet, het gebied achter de schouder, de hals en de schoft. Elk paard krijgt één score, van 1, extreem vermagerd, tot 9, extreem vet. Bij 32 merries verklaarde de score 65% van de verschillen in gemeten lichaamsvet, meer dan gewicht, schofthoogte of borstomvang op zichzelf.
Een score schat dus opgeslagen vet, niet de omvang. Een meetlint of weegbrug beantwoordt een andere vraag, die staat in hoeveel een paard weegt.
Vijf punten of negen: welke schaal
In Nederland werkt de Sectorraad Paarden met een schaal van 0 tot 5. Volgens zijn Paardenwelzijnscheck heeft een paard met score 3 een normale, gezonde voedingstoestand; bij een 2 of een 4 zit je op de grens en raadpleeg je een dierenarts. Die familie van schalen ontstond in 1988 in Australië: Carroll en Huntington, van het landbouwdepartement van de staat Victoria, bouwden toen een oudere methode om tot de schaal die meestal als 0 tot 5 wordt gegeven, en lieten op 372 paarden zien dat verschillende beoordelaars hem konden herhalen.
In de Verenigde Staten is Henneke de standaard. De AAEP, de Amerikaanse vereniging van paardendierenartsen, vraagt opvang- en rustplaatsen om paarden tussen 4 en 6 op de Henneke-schaal te houden. De Britse welzijnsorganisatie World Horse Welfare noemt beide systemen en vindt de schaal van 0 tot 5 makkelijker als je weinig ervaring hebt.
| Waar | Wie | Schaal | Wat als gezond geldt |
|---|---|---|---|
| Nederland | Sectorraad Paarden | 0 tot 5 | 3 |
| Verenigde Staten | AAEP | Henneke, 1 tot 9 | 4 tot 6 |
| Verenigd Koninkrijk | British Horse Society; welzijnscode voor Engeland | 0 tot 5 | 2,5 tot 3 (BHS) |
| Frankrijk | IFCE, het nationale paardeninstituut | eigen raster, 0 tot 5 | 2,5 tot 3,5 |
| Duitsland | Kienzle en Schramme (2004) | 1 tot 9, aangepast voor warmbloeden | niet vastgelegd in de samenvatting |
| Japan | JRA | 1 tot 9 | de meeste volbloeden op fok- en opfokbedrijven zitten op 4 tot 6 |
| Europese Unie | EU-welzijnsgids, naar AWIN | Carroll en Huntington, geschreven als 1 tot 5 | niet vastgelegd |
De British Horse Society noemt 2,5 tot 3 van de 5 een gezonde vetlaag, tenzij je dierenarts iets anders zegt, en de Engelse welzijnscode gebruikt dezelfde schaal. Het Franse IFCE gebruikt een eigen raster van 0 tot 5 met het optimum op 2,5 tot 3,5, lager voor renpaarden en eventingpaarden. In Duitsland is een schaal van 1 tot 9 voor warmbloeden opgesteld op basis van 181 paarden, en de Japanse racebond JRA gebruikt negen punten op zijn opfokbedrijf. De welzijnsgids van het EU-platform schrijft Carroll en Huntington als 1 tot 5. Zoek je online op BCS paard, dan krijg je altijd een van deze schalen: kijk eerst naar de onderkant, dan pas naar het getal.
De cresty neck score voor de hals
Vet op de kam van de hals heeft een eigen score. In 2009 beschreven Carter en collega's een cresty neck score van 0 tot 5 en vonden samenhang met bloedwaarden zoals insuline. De voorlichtingsdienst van de University of Minnesota adviseert 2 of lager aan te houden; vanaf 3 is er meestal sprake van een vetkam.
Voel de kam in plaats van er alleen naar te kijken. Volgens de BHS kan vet op de kam hard zijn en lastig heen en weer te bewegen, anders dan het sponzige vet elders. Hengsten krijgen van nature een kam, dus een dikke hals zegt bij hen minder.
Waarom een wintervacht om handen vraagt, niet om ogen
Het probleem zit al in het oorspronkelijke artikel. Hennekes team schreef dat een lange, dikke wintervacht het beoordelen met het oog bemoeilijkte, en dat ze de paarden daarom aftastten. World Horse Welfare zegt het botter: hoeveel vet een paard draagt, kun je met het oog niet zien.
Conditie beweegt bovendien mee met de seizoenen. Een studie van de Universiteit van Bristol scoorde 96 recreatiepaarden aan het eind van de winter en opnieuw in de zomer: het aandeel paarden met obesitas steeg van 27,08% naar 35,41%. Op de hals vond hetzelfde team het omgekeerde: een cresty neck score van 3 of meer bij 45,83% van de dieren aan het eind van de winter en bij 33,33% aan het eind van de zomer. Of de kam echt groeide of dat een pluizige vacht het beoordelen lastiger maakte, konden de onderzoekers niet zeggen.
Scoor daarom met een vlakke hand over de ribben, achter de schouder, langs de kam en rond de staartaanzet, en haal de deken eraf. Laat de buik buiten beschouwing. Kienzle en Schramme schrijven dat een grote buik bij een mager én bij een vet paard kan horen, afhankelijk van de spieren en hoeveel ruwvoer er in de darm zit. Noteer de score geregeld, want eigenaren schatten hun eigen paard slecht in: in een Australische studie vonden eigenaren hun paarden dunner dan de onderzoekers.
Is je paard te dik? Wat de score zegt over hoefbevangenheid en EMS
Een hoge score is een waarschuwing, geen diagnose. In een kudde van vooral Welsh- en Dartmoor-pony's voorspelden een score van 7 of meer op de negenpuntsschaal en een cresty neck score van 4 of meer welke pony's hoefbevangen werden. Insuline en leptine in het bloed deden dat ook, en combineren werkte niet beter dan een van die bloedtests alleen. Een Britse studie van 1.010 paarden vond gewichtstoename in de drie maanden ervoor onder de risicofactoren voor hoefbevangenheid.
De score kan er ook naast zitten. Toen het Royal Veterinary College (RVC) 446 pony's drie jaar volgde, zat 72,2% op 7 tot 9 van de 9, en toch waren het bloedwaarden die hoefbevangenheid voorspelden. De consensus van het Europese college voor inwendige geneeskunde bij paarden (ECEIM) over equine metabool syndroom zegt dat een paard EMS kan hebben met een slank lichaam, of veel vet kan dragen zonder EMS, en dat de score boven 7 van 9 het lichaamsvet niet meer recht evenredig volgt. Voordat een paard met overgewicht als EMS-geval geldt, moet een dierenarts insulinedysregulatie aantonen, en dat vraagt een bloedtest.
Ook de magere kant telt. De voorlichtingsdienst uit Minnesota noemt een score van drie of lager, op de negenpuntsschaal die in de VS gangbaar is, als een van de redenen om een paard in te dekken; meer daarover in wanneer je een paard indekt. Zakt de score in de winter, kijk dan naar hoeveel hooi een paard eet. Niets hiervan vervangt je dierenarts, die bepaalt wat een score voor jouw paard betekent en of testen nodig is.
Scoren op een bezichtiging
Foto's in een advertentie zijn niet betrouwbaar te scoren. Op de bezichtiging doe je het met je handen:
- Vraag of de deken eraf mag, en scoor bij goed licht op een vlakke ondergrond.
- Voel zelf de zes zones. Ribben die je met lichte druk niet vindt, betekenen vet, hoe de vacht er ook uitziet.
- Noemt de verkoper een score, vraag dan uit hoeveel punten.
- Knijp in de kam. Hard vet bij een merrie of ruin is een vraag waard, bij een hengst minder.
- Vraag naar hoefbevangenheid, beperkte weidegang en wat het paard nu krijgt.
Een ronde cob of inheemse pony in oktober is niets bijzonders: Britse eigenaren meldden 31,2% van hun paarden als obees, met cobs, inheemse rassen en makkelijke voerders het vaakst. Dat is geen reden om af te haken, maar wel een paard waarvan je het voer je leven lang bijstuurt. Bespreek wat je zorgen baart vóór de aankoopkeuring, dan kan de dierenarts zeggen of een bloedtest zinvol is.
Waar Hoofine past
Hoofine scoort geen paarden, en een advertentiefoto in wintervacht zegt niets over de conditie. Wat de site wel kan, is de paarden te koop laten zien, zodat je erheen gaat en zelf de body condition score paard voor paard met je handen bepaalt, en je helpen een dierenarts bij het paard in de buurt te vinden die meekijkt voordat je beslist.
