De ontwormingsspuit is in kilo's verdeeld, de dierenarts vraagt hoe zwaar je paard is, en het lint om zijn singelplaats zegt 505. Hij is een grote ruin met een diepe romp, en juist bij zo'n paard zit het lint er vaak dertig of veertig kilo naast. Hoeveel weegt een paard? Daar bestaat een bandbreedte voor. Hoeveel jouw paard weegt, vind je alleen met een methode, en over die methode gaat dit stuk.
Het is geschreven voor de eigenaar die een echt getal nodig heeft voor een dosis, een rantsoen of de trailer, en voor de koper die wil weten of het gewicht in een advertentie gemeten of geschat is.
Hoeveel weegt een paard op de weegbrug?
De meeste antwoorden noemen een ruime marge en houden daar op, zonder te zeggen wie er iets gewogen heeft. Een Nederlandse instantie die gewogen gemiddelden of een weegmethode publiceert, hebben we niet gevonden. De grootste gewogen groep die we konden openen is Brits: 1.716 paarden van ouder dan twee jaar, op een weegbrug die tot op de kilo nauwkeurig was, gewogen tijdens voedingsadviesbezoeken van een voerfabrikant en geanalyseerd met dierenartsen van de Universiteit van Edinburgh. Het onderzoek uit 2023 deelde ze in vier groepen in.
| Groep | Gemiddelde stokmaat | Gemiddeld gewicht op de weegbrug |
|---|---|---|
| Kleine pony's (onder 350 kg) | 115 cm | 255 kg |
| Grote pony's (onder 147 cm) | 139 cm | 436 kg |
| Lichtere paardenrassen | 162 cm | 545 kg |
| Zwaarder gebouwde paardenrassen | 155 cm | 545 kg |
Over alle 1.716 dieren samen was het gemiddelde 484 kg. Kijk naar de laatste twee rijen: de zwaarder gebouwde paarden waren zeven centimeter kleiner en wogen evenveel. Stokmaat alleen zegt dus weinig. Een Pools onderzoek dat 299 paarden woog op een elektronische weegschaal vond 501 kg voor volbloeds en 561 tot 588 kg voor drie Poolse rassen: het Pools halfbloed, de Wielkopolski en het Silezische paard. Een gewogen gemiddelde voor zware trekpaarden dat we konden openen, hebben we niet gevonden, dus noemen we er geen.
Waarom het getal ertoe doet
Drie dingen hangen ervan af. Het eerste is de dosis van een ontwormingsmiddel of medicijn, en die bepaalt je dierenarts; het gewicht dat je doorgeeft is het deel dat jij in de hand hebt. De Europese parasietenrichtlijn van ESCCAP noemt onderdosering als een van de belangrijkste oorzaken van resistentie tegen ontwormingsmiddelen. Een paard dat voor 505 kg wordt behandeld en 545 weegt, krijgt minder dan het etiket bedoelt. Het ontwormingsschema is een aparte vraag, en ook die is voor je dierenarts.
Het tweede is voer. Rantsoenen worden berekend als percentage van het lichaamsgewicht, vaak 2% per dag, zoals het artikel over hooi uitlegt. Voor de lichtere paarden uit de tabel is 2% van de gewogen 545 kg precies 10,9 kg. Met de gemiddelde lintwaarde van dezelfde paarden, 505 kg, is het 10,1 kg. Dat scheelt 0,8 kg per dag, of 144 kg over een winter van 180 dagen.
Het derde is de trailer. Trailer, paarden en spullen samen moeten binnen de toegestane maximummassa op het typeplaatje blijven, en de combinatie binnen wat je auto mag trekken. Welke rijbewijs- en aanhangerregels in Nederland gelden, hebben we voor dit stuk niet uitgezocht. De Britse overheidspagina over aanhangers laat alleen zien hoe een ander land vanuit hetzelfde getal op het plaatje rekent. Controleer de Nederlandse regels en het plaatje, en reken daarna met een gemeten gewicht. Wat een rit verder kost, staat in de gids over transportkosten.
Een weegbrug is de enige echte meting
De Amerikaanse vereniging van paardendierenartsen AAEP noemt een elektronische weegschaal de nauwkeurigste methode, en het Britse onderzoek zegt hetzelfde over de weegbrug, met de kanttekening dat er zelden een in de buurt is omdat ze duur zijn. Zijn eigen gegevens kwamen van draagbare weegbruggen die naar stallen werden gebracht. Vraag je dierenartsenpraktijk, je voerhandel of je stal of ze er een hebben of kunnen lenen. Weeg zonder deken en als het kan steeds op hetzelfde tijdstip.
Hoe zwaar is een paard volgens de formule?
Zonder weegbrug komt de beste schatting thuis uit een artikel van Carroll en Huntington uit 1988, die 372 paarden wogen en zagen dat het gewicht heel nauw samenhangt met de borstomvang in het kwadraat maal de lengte. Het getal waardoor zij deelden was 11.900; in de Verenigde Staten gebruikt men 11.880. Op een paard van 500 kg scheelt dat minder dan een kilo.
- Meet de borstomvang direct achter de elleboog en recht omhoog over de schoft, in centimeters.
- Meet de lengte van de boeg tot de zitbeenknobbel.
- Gewicht in kg = borstomvang × borstomvang × lengte ÷ 11.900.
Een paard met een borstomvang van 190 cm en een lengte van 160 cm geeft 190 × 190 = 36.100, × 160 = 5.776.000, ÷ 11.900 = 485 kg. De formule is bedoeld voor volwassen paarden; bij een veulen of een drachtige merrie schat je dierenarts.
Hoe goed is ze? In een vergelijking uit 2011 met 145 gewogen paarden zat de formule er gemiddeld 17 kg naast als de lengte tot de zitbeenknobbel werd gemeten, tegen 66 kg voor een gewoon weeglint. In het Poolse onderzoek viel ze in elke rasgroep te laag uit, met 29 tot 39 kg bij de drie Poolse rassen en 12 kg bij de volbloeds. Reken gemiddeld op een paar procent afwijking, bij één paard op meer, en bij een goed gebouwd paard meestal aan de lichte kant. Nieuwere formules met halsomtrek en schofthoogte doen het beter, maar vragen vier maten en een rastype.
Waarom het weeglint te weinig aangeeft
Een weeglint zet één maat, de borstomvang, met de formule van de fabrikant om in kilo's. In het Britse onderzoek zat het lint gemiddeld 33 kg onder de weegbrug, bij afzonderlijke paarden van 151 kg te weinig tot 64 kg te veel. Bij kleine pony's gaf het iets te veel aan (+3,8%), bij alle andere groepen te weinig: 6% bij grote pony's, 7,1% bij de lichtere en 8,5% bij de zwaarder gebouwde paardenrassen.
De verklaring van de onderzoekers is eenvoudig: het lint meet alleen de omvang, dus een langere romp of een zwaardere bouw telt niet mee. Hun conclusie is dat je op een weeglint niet kunt vertrouwen voor een nauwkeurige meting van het lichaamsgewicht. Linten zijn het ook onderling oneens. In een Brits onderzoek uit 1998 met 600 paarden gaf het ene lint gemiddeld 112% van het weegbruggewicht en het andere 98%, op dezelfde dieren. Schatten op het oog deed het nog slechter, met gemiddeld 88% en een grote spreiding.
Gewicht volgen door de winter
Om veranderingen te zien is consequent meten belangrijker dan precies meten. Dit is ons advies, gebaseerd op het Britse onderzoek, dat tijdstip, menselijke fouten en een oneffen ondergrond noemt als zaken die een lintmeting beïnvloeden: hetzelfde lint of dezelfde formule, dezelfde persoon, dezelfde vlakke plek, hetzelfde tijdstip, deken af, en het getal met datum noteren. Een lint dat bij jouw paard 40 kg te weinig aangeeft, geeft bij hem elke keer ongeveer 40 kg te weinig aan, dus je ziet de trend. Een klein onderzoek dat zes paarden 63 dagen lang wekelijks woog, vond het lint door de tijd heen stabieler dan de formule. Het ging wel om maar zes paarden.
Reken op schommelingen. In een onderzoek bij 96 Britse recreatiepaarden met weidegang steeg het aandeel paarden met obesitas van 27% aan het eind van de winter naar 35% in de zomer. Een beetje lichter uit de winter komen is dus normaal, en een makkelijke eter die niets verliest, heeft de kans gemist om zomervet kwijt te raken. In een ander klein onderzoek bleven pony's in normale conditie met onbeperkt voer ook in de winter aankomen. Een paard dat snel afvalt, of blijft verliezen op een redelijk rantsoen, heeft een van de paardendierenartsen nodig, niet meer voer.
Waar Hoofine past
Hoofine kan je paard niet wegen. Koop je via een advertentie bij paarden te koop, vraag de verkoper dan of het gewicht in de advertentie van een weegbrug, een lint of een schatting komt, en van wanneer. Meet bij de bezichtiging zelf de borstomvang en de lengte en reken het na. Verkoop je, zet dan een gedateerd weegbruggewicht in je advertentie, want het beantwoordt een vraag die een zorgvuldige koper anders toch stelt.
