Drie advertenties naast elkaar: een ruin van 168 cm, een paard uit Duitsland van 172 cm en een Engelse ruin van 16.2 hh. Dat kunnen drie even grote paarden zijn of een paar centimeter verschillen, en uit de advertenties alleen haal je dat niet. Alles draait om één maat: de schofthoogte. Paard of pony, het getal hangt af van waar de stok stond, of er een meetlint is gebruikt en of het dier beslagen was.
Dit stuk is voor de verkoper die een hoogte in een advertentie zet en de koper die hem leest. Het gaat over waar je meet, de ponycategorieën van de KNHS, wat hoefijzers doen, waarom een meetlint meer aangeeft dan een stok, en hoe je handen uit Engelse en Amerikaanse advertenties precies omrekent naar centimeters.
Schofthoogte paard en pony meten zoals de reglementen het doen
Elk reglement dat we lazen meet hetzelfde: de verticale afstand van vlakke grond tot het hoogste punt van de schoft. Het Britse Joint Measurement Board (JMB), dat officiële hoogtes voor shows vastlegt, plaatst dat punt direct boven het doornuitsteeksel van de vijfde borstwervel, en de FEI noemt dezelfde plek. De Franse ruitersportbond FFE geeft in zijn reglement een praktische tip: is het hoogste punt moeilijk te vinden, laat het paard dan eerst het hoofd laten zakken, zoek het punt en markeer het.
De ondergrond telt even zwaar als de stok. Een Amerikaanse handleiding van Iowa State University vraagt om een gladde, vlakke vloer, bij voorkeur beton of asfalt, het paard vierkant opgesteld met het gewicht gelijk op vier benen en het hoofd ontspannen in een natuurlijke stand. Een uitgerekt paard geeft een valse meting, net als een paard dat net hard gewerkt heeft. Meet volgens dezelfde handleiding aan beide kanten en neem het gemiddelde.
Gebruik een stijve meetstok met een waterpas in de arm, zet de stok loodrecht en laat de arm zakken tot hij op de schoft rust zonder te drukken. Volgens het JMB telt de laagste werkelijk ontspannen hoogte van het dier, en het hoofd mag tijdens de meting maar beperkt omhoog of omlaag. Heb je geen stok, dan heb je geen meting. Een meetlint langs de schouder omhoog is een schatting.
De ponycategorieën van de KNHS
De Koninklijke Nederlandse Hippische Sportfederatie (KNHS) deelt pony's in op stokmaat, en die is gedefinieerd zonder hoefijzers. De grenzen per categorie:
| Categorie | Stokmaat pony |
|---|---|
| A | tot 117 cm |
| B | 117 tot 126,9 cm |
| C | 127 tot 136,9 cm |
| D | 137 tot 148,9 cm |
| E | 149 tot 156,9 cm |
De KNHS kijkt elk jaar opnieuw naar de stokmaat: pony's worden tot en met hun achtste jaar jaarlijks gemeten, tussen 1 januari en 1 april. Voor FEI-wedstrijden geldt de FEI-grens van 148 cm zonder en 149 cm met hoefijzers. Een hoogte die je bij een jonge pony opgeeft is dus voorlopig; ook het Britse JMB geeft pas vanaf acht jaar een levenslang certificaat.
Hoefijzers: de centimeter die van een paard een pony maakt
Hoefijzers tillen een paard een stukje van de grond, en elk reglement gaat daar anders mee om.
| Reglement | Ponygrens of regel voor hoefijzers |
|---|---|
| KNHS (Nederland) | stokmaat gedefinieerd zonder hoefijzers |
| FEI (internationaal) | 148 cm zonder hoefijzers, 149 cm met |
| FN (Duitsland) | grote pony's 138 tot 148 cm, 149 cm beslagen |
| FFE (Frankrijk) | 148 cm onbeslagen; elke hoogteklasse beslagen 1 cm hoger |
| JMB (Verenigd Koninkrijk) | alle vier de ijzers eraf, geen marge |
| Iowa 4-H (VS) | beslagen: een kwart inch aftrekken |
Bij het FEI-systeem zoals British Equestrian het publiceert meten twee dierenartsen los van elkaar en telt de laagste meting, en alles van 148,1 tot 148,9 cm wordt afgerond naar 148. De Duitse federatie FN hanteert dezelfde 148 en 149. Meet je thuis de schofthoogte, paard of pony, schrijf dan op of het dier beslagen was. Dat is de eerste vraag van een koper die een pony zoekt.
Buiten Europa ligt de lijn niet op dezelfde plek. In Amerikaanse hunterklassen is een pony maximaal 14.2 hh, en 14.2 hh is 147,32 cm. Een pony van 147,8 cm is bij de FEI een pony en in een Amerikaanse hunterklasse te groot. De 4-H-clubs in Iowa leggen de grens zelfs bij 14.1 hh. Wat een pony is, bepaalt het reglement, niet het dier.
Stokmaat paard of meetlint: waarom Duitse advertenties hoger uitvallen
Duitse advertenties geven soms twee hoogtes. Het Stockmaß is de stokmaat, recht omhoog vanaf de grond. Het Bandmaß wordt genomen met een meetlint dat van net achter het voorbeen tot het hoogste punt van de schoft tegen het lichaam ligt. Het volgt de ronding van het paard en geeft daarom een hoger getal.
Hoeveel hoger is maar in één bron gemeten: een proefschrift uit 2004 aan de diergeneeskundige faculteit in München, dat beide maten bij dezelfde dieren nam. De warmbloedmerries kwamen gemiddeld uit op 163,4 cm met de stok en 172,1 cm met het lint, een verschil van 8,7 cm. Bij Zuid-Duitse koudbloedmerries was het 12,3 cm, bij Knabstrupperpony's 5,9 cm. Dat zijn gemiddelden uit één studie, geen omrekenfactor, maar ze verklaren de tweede advertentie: 172 cm met het lint en 168 cm met de stok kunnen hetzelfde paard zijn.
Elke officiële ponyregel die we vonden gebruikt de stok. Staat er in een advertentie één getal zonder uitleg, vraag dan welke meting het is. Een verkoper die „172 cm” schrijft en het lint bedoelt, krijgt bij de bezichtiging geen prettig gesprek.
Handen omrekenen naar centimeters
Engelse en Amerikaanse advertenties geven de hoogte in handen (hh). Een hand is 4 inch, en een inch is volgens de eenhedentabellen van het Amerikaanse normeninstituut NIST precies 2,54 cm, dus een hand is precies 10,16 cm. Het cijfer na de punt is geen decimaal: het telt de overgebleven inches, van 0 tot 3. 15.2 hh is 15 handen en 2 inch: 15 × 4 + 2 = 62 inch, en 62 × 2,54 = 157,48 cm. Reken je 15,2 × 10,16, dan kom je op 154,43 cm, ruim 3 cm te weinig. Een paard van „16.5 hh” bestaat niet.
Alle waarden hieronder zijn inches maal 2,54, niet afgerond. Gepubliceerde tabellen ronden vaak af: de tabel van de Schotse overheid rekent met 10,2 cm per hand en drukt 16 handen af als 163 cm, terwijl het precies 162,56 is. Voor een advertentie is dat prima, bij een ponygrens niet. Een Engelse pony van 14.2 hh is 147,32 cm en zit daarmee onder de lijn van 148 cm.
| Centimeters | Handen | Inches |
|---|---|---|
| 127,00 | 12.2 | 50 |
| 137,16 | 13.2 | 54 |
| 142,24 | 14.0 | 56 |
| 147,32 | 14.2 | 58 |
| 149,86 | 14.3 | 59 |
| 152,40 | 15.0 | 60 |
| 154,94 | 15.1 | 61 |
| 157,48 | 15.2 | 62 |
| 160,02 | 15.3 | 63 |
| 162,56 | 16.0 | 64 |
| 165,10 | 16.1 | 65 |
| 167,64 | 16.2 | 66 |
| 170,18 | 16.3 | 67 |
| 172,72 | 17.0 | 68 |
| 177,80 | 17.2 | 70 |
| 182,88 | 18.0 | 72 |
Andersom deel je de centimeters door 2,54 en verdeel je de inches in viertallen. De ruin van 168 cm is 66,14 inch, net iets meer dan 16.2 hh. De eerste en de derde advertentie beschrijven dus dezelfde hoogte, op een halve centimeter na.
Wat in de advertentie hoort, en wat je vraagt
Verkoop je, dan is de hoogte een van de eerste dingen waarop kopers selecteren, zoals beschreven in wat een paardenadvertentie moet laten zien. Geef de stokmaat in centimeters, zeg dat er met een stok gemeten is, of het paard beslagen was, en bij dieren onder de acht jaar de datum van de meting. Heb je een officiële meting van de KNHS, vermeld die; heb je zelf gemeten, zeg dat ook. Een koper vergeeft een paard dat iets kleiner is dan gehoopt veel eerder dan een advertentie die naar boven heeft afgerond.
Koop je, vraag dan of het om de stokmaat gaat, of er een officiële meting is en bij een pony onder welk reglement gemeten is. Is de hoogte belangrijk, neem dan je eigen meetstok mee naar de bezichtiging, zet het paard op vlak beton en meet de schofthoogte. Paard en advertentie kun je dan naast elkaar leggen voordat iemand een keuring heeft betaald.
Waar Hoofine past
Vul bij het plaatsen op Hoofine de stokmaat in centimeters in, en zet de handen en het beslag in de beschrijving als je kopers in handen denken. Wie de paarden te koop vergelijkt, leest dan elke hoogte op dezelfde schaal, en op het Gezocht-bord kunnen kopers de hoogte opgeven die ze zoeken. Hoofine meet geen paarden en kan niet controleren of een hoogte in een advertentie klopt; een meetstok op vlakke grond kan dat, en voor een wedstrijdpony telt alleen de officiële meting.
