Het regent al twee weken, de ingang van de wei is één modderpoel, en als je een achterhoef optilt zit er in de witte kootholte een korst van schurftjes, met vochtig, samengeklit haar eronder. Op stal heeft iedereen er hetzelfde woord voor en een ander potje zalf. Voordat je er een koopt, is het goed om te weten wat mok bij paarden eigenlijk is, want dat bepaalt wat er op dat been hoort.
Dit stuk is voor de eigenaar die zijn eerste natte winter met een paard ingaat. Het gaat over wat er achter de korsten kan zitten, waarom middeltjes uit de winkel zo vaak tekortschieten, wanneer het been een dierenarts nodig heeft in plaats van een zalf, en hoe je mok voorkomt zonder de benen kapot te wassen. Het is geen diergeneeskundig advies: de diagnose en alles op recept horen bij je dierenarts.
Mok bij paarden is een verzamelnaam, geen ziekte
De Faculteit Diergeneeskunde in Utrecht zegt het zonder omwegen: mok is geen ziekte op zich, maar een verzamelnaam voor allerlei huidaandoeningen aan de onderbenen van paarden. De meeste vormen zijn goed te behandelen. Voor paarden met CPL (chronisch progressief lymfoedeem), dat vooral bij koudbloeden en Friezen voorkomt, is volgens Utrecht nog geen genezing mogelijk.
De internationale vakliteratuur zegt hetzelfde. Een overzichtsartikel uit 2013 voor paardendierenartsen noemt kootdermatitis geen afzonderlijke ziekte, maar een reactiepatroon van de huid, een syndroom en geen diagnose, en zegt dat wie eerst de oorzaak zoekt de meeste mislukte behandelingen voorkomt. Een Amerikaans overzicht uit 2023 in het Journal of the American Veterinary Medical Association voegt toe dat de therapie grotendeels empirisch blijft, omdat goed origineel onderzoek nog schaars is. De Amerikaanse dierenartsenopleiding van Purdue beschrijft het als een gemengd bacteriële, vaak schimmel- en soms parasitaire huidaandoening van ballen, kootholte en kogel. De korsten zien er bijna altijd hetzelfde uit. De oorzaak bepaalt de behandeling.
Wat er achter de korsten kan zitten
| Oorzaak | Welke paarden | Wat het nodig heeft |
|---|---|---|
| Bacteriën in huid die door nat en modder week is geworden | Elk paard, het ergst in natte periodes | Droge benen, voorzichtig schoonmaken, de behandeling die je dierenarts kiest |
| Chorioptes-mijten | Paarden met veel behang, vooral trekpaarden en koudbloeden | Een eigen mijtbehandeling, via je dierenarts |
| Kootvasculitis | Vooral witte benen | Een biopt voor de diagnose, bescherming tegen zonlicht, medicijnen op recept |
| Fotosensibilisatie | Witte huid, vaak na het eten van planten die de lever beschadigen | Een dierenarts, leveronderzoek, overdag schaduw of stal |
Bacteriën
Welke bacteriën in de weke huid zitten, is minder zeker dan de bijsluiters doen geloven. In een Duits onderzoek uit München werden 100 jonge warmbloeden twee najaren lang elke week onderzocht, van begin augustus tot eind oktober; 33 kregen mok. Bij 10 van de 12 bemonsterde gevallen werden stafylokokken en streptokokken gekweekt, en de bacterie die de bijsluiters meestal noemen, Dermatophilus congolensis, werd bij geen van de 10 daarop geteste paarden gevonden.
Mijten
Bij paarden met behang laat de jeuk van Chorioptes-mijten ze stampen en hun eigen huid openhalen. Een gecontroleerd onderzoek bij 19 zwaar behangen paarden noemt de mijt een veelvoorkomende oorzaak van kootdermatitis, schrijft dat mislukte behandeling en terugval vaak voorkomen, en vond dat de geteste behandeling de mijten niet opruimde. Dat is werk voor je dierenarts.
Witte benen en zonlicht
Bij de paarden in München waren 37 van de 47 aangedane benen ongepigmenteerd. Sommige paarden met witte benen hebben kootvasculitis, een ontsteking van kleine bloedvaten die door zonlicht erger lijkt te worden. Het diagnostisch lab van de Universiteit van Guelph schrijft dat die met een huidbiopt wordt vastgesteld, en een reeks van 20 gevallen vond een slechte reactie op behandeling en een voorzichtige prognose. Fotosensibilisatie lijkt erop, maar is een ander probleem: volgens de Merck Veterinary Manual volgt het bij paarden meestal op het eten van planten die de lever beschadigen. De huid laat het zien, de lever is het probleem.
Schimmel
Voor schimmel is het bewijs het zwakst. Het overzicht uit 2023 vond verbanden met mijten en met een verstoorde huidflora, maar niet met schimmelinfecties, en in München werden geen huidschimmels gevonden. Uitgesloten is het niet; het is alleen de slechtst onderbouwde oorzaak.
Waarom de mokzalf uit de winkel zo vaak faalt
Wie zoekt op mok paard behandelen, vindt vooral winkels en supplementmerken, elk met een routine die uitgaat van één oorzaak. Een verzachtende mokzalf doet niets tegen mijten, vasculitis of een beschadigde lever. Een enquête onder de eigenaren van 123 paarden met mok, gepubliceerd in een Zwitsers diergeneeskundig tijdschrift, vond dat 69% van de behandelbeslissingen zonder dierenarts werd genomen, en dat ongeveer een derde van de eigenaren pas belde toen het paard pijn had of kreupel liep. Volgens de auteurs wordt de oorzaak daardoor moeilijker te vinden en duurt de behandeling langer.
Met antibacteriële middelen zonder recept is ook voorzichtigheid op zijn plaats. Een Zwitsers onderzoek naar de huidbacteriën van 80 paarden vond meer stafylokokken in de mokplekken, vooral waar al antibacterieel was behandeld. Dat bewijst niet dat die middelen de mok veroorzaakten, maar het is nog een reden om de dierenarts te laten beslissen wat er op het been gaat.
Wanneer mok bij paarden de dierenarts nodig heeft
De Britse British Horse Society adviseert de dierenarts te bellen zodra je mok vermoedt, zodat de behandeling bij de oorzaak past. Bel in elk geval bij een van deze signalen:
- Kreupelheid, of een paard dat je niet aan het been laat komen.
- Zwelling die zich omhoog uitbreidt, of warmte in het been. Onbehandeld kan kootdermatitis leiden tot cellulitis en lymfangitis, ontstekingen die vaak één been tegelijk treffen.
- Diepe kloven, of witte of gele afscheiding, die Purdue noemt als reden om te bellen.
- Korsten op witte benen van een paard dat buiten staat, zeker als ook andere lichte plekken zoals lippen, oogleden of oren gevoelig zijn. Dan hoort de dierenarts ook aan vasculitis of fotosensibilisatie te denken.
- Een geval dat niet beter wordt met de aanpak die je begon, of dat steeds terugkomt.
Heeft je paard Cushing of een andere ziekte die het afweersysteem verzwakt, vertel het de dierenarts: volgens de BHS krijgen deze paarden makkelijker mok en zijn ze moeilijker te behandelen. Een swab, bloedonderzoek of een biopt zijn de manieren waarop de oorzaak een naam krijgt.
Wat helpt terwijl je op de dierenarts wacht
Zet het paard op droge grond. Volgens Purdue is een schone, droge omgeving het belangrijkste voor herstel, wat een tijdje een stal met schoon, droog strooisel kan betekenen. Peuter of trek de korsten er niet af; ook de BHS zegt dat ze alleen op advies van de dierenarts verwijderd moeten worden.
Vraagt de dierenarts je het been te wassen, gebruik dan lauw water, spoel goed na en dep het helemaal droog met een schone handdoek. Houd dikke, vette zalven en beschermende crèmes van open huid: World Horse Welfare waarschuwt dat deze bacteriën van luchtdichte omstandigheden houden, en de BHS zegt dat een crème op vuile of vochtige huid ze de ideale groeiplek geeft.
Mok voorkomen zonder overmatig wassen
De neiging is om elke avond alle benen schoon te spuiten. De BHS noemt regelmatig wassen, vooral zonder goed af te drogen, juist een risicofactor, en raadt aan de modder te laten opdrogen en dan uit te borstelen. Verder gaat het om grond en spullen:
- Geef het paard elke dag een tijd een droge plek om te staan, en verhard de ingang van de wei en de plek rond de drinkbak.
- Gebruik een beschermende crème voor het weiden alleen op schone, droge, onbeschadigde huid.
- Weidebeschermers moeten goed passen; Purdue voegt toe dat bandages die vocht vasthouden het erger maken en dat beschermers niet tussen paarden gedeeld moeten worden.
- Kijk elke dag in elke kootholte. Vroege gevallen zijn de makkelijke.
Paarden met veel behang zijn het lastige geval. Behang knippen laat de huid drogen en maakt hem zichtbaar, en Purdue en de BHS raden het aan waar het haar vocht vasthoudt, maar mijten hebben nog steeds hun eigen behandeling nodig. In het onderzoek uit München genazen de meeste plekken zodra de paarden in november niet meer de wei in gingen. De grond doet meer dan het potje.
Wat Hoofine kan doen
Hoofine kan geen been beoordelen, en geen artikel kan dat. Wat de site wel kan, is je helpen paardendierenartsen en pensionstallen bij jou in de buurt te vinden, zodat je naar weidegang en een droge paddock kunt vragen voordat de grond omslaat. Koop je een paard met behang, vraag dan bij de aankoopkeuring naar de benen, en lees voor de rest van de eerste winter wanneer je een paard een deken geeft.
