In de advertentie staat: zestien jaar, gezond, ‘kan nog jaren mee’, en hij is een stuk goedkoper dan de achtjarigen op dezelfde pagina. Of dat een koopje is, hangt af van een vraag die de verkoper niet voor je kan beantwoorden: hoe oud wordt een paard, en hoeveel van die jaren kun je er nog op rijden?
Dit stuk is voor wie voor het eerst een paard koopt. Het laat zien wat getelde sterfgevallen opleveren, wanneer een paard als oud geldt, hoe ver je de opgegeven leeftijd kunt vertrouwen en wat je aan het eind op je neemt.
Hoe oud wordt een paard als iemand het telt
Hoe oud kan een paard worden, en hoe oud wordt het meestal? Dat zijn twee vragen. Het Landelijk InformatieCentrum Gezelschapsdieren (LICG) schrijft dat paarden en pony's gemiddeld tussen de 20 en 25 jaar oud worden, dat leeftijden tot 35 jaar ook voorkomen en dat pony's over het algemeen langer leven. Nederlandse cijfers over de leeftijd waarop paarden sterven hebben we niet gevonden, en ook geen uitspraak van de KNHS of de Sectorraad Paarden.
Een overzichtsartikel uit 2020 in GeroScience noemt gemiddeld 20 tot 30 jaar en een maximum boven de 40. Dat beschrijft hoe oud een goed verzorgd paard kan worden. Waar sterfgevallen in een hele populatie zijn geteld, komt het getal lager uit.
Frankrijk is het enige land waarvoor we landelijke cijfers vonden. Het nationale paardeninstituut IFCE houdt het op een levensverwachting van 18 jaar: bijna de helft van de Franse paardachtigen sterft voordat ze 18 zijn, en één op de vijf haalt de 26. Onderzoekers die vier jaar aan destructiegegevens naast het nationale paardenregister legden, vonden een mediane leeftijd bij overlijden van 14,3 jaar voor rijpaarden en 16,9 jaar voor pony's, onder dieren die minstens twee jaar oud werden. Geslachte paarden, ongeveer 30 procent van de sterfte, zitten daar niet in, en het ponycijfer berust op de minderheid van de pony's met een bekende geboortedatum.
In Zweden kwam een onderzoek onder paarden met een volledige levensverzekering uit op een mediane leeftijd bij overlijden van 18,8 jaar. Over de oudste paarden zeggen verzekeringsgegevens weinig, merkt dezelfde onderzoeksgroep op, omdat de dekking meestal op een bepaalde leeftijd eindigt.
In de getelde populaties, allemaal buitenlandse, ligt het midden dus tussen 14 en 19 jaar. Dat is lager dan de 20 tot 25 jaar van het LICG. Dertig kan, maar geen advertentie kan het beloven.
Pony's, rassen en het record
Pony's worden doorgaans ouder dan paarden, en veel verder reikt het bewijs niet. Voor de tabellen die elk ras een eigen levensverwachting geven, hebben we geen onderzoek gevonden.
Het record staat op naam van Old Billy, een jaagpaard uit Lancashire, geboren in 1760, van wie Guinness World Records de 62 jaar vermeldt als de hoogste betrouwbaar opgetekende leeftijd. De onderzoeksdatabank AnAge is voorzichtiger: die noemt dat record onbevestigd en houdt 57 jaar aan als maximum voor het paard.
Paardenjaren en mensenjaren: een tabel zonder onderzoek
De meest aangehaalde vuistregel rekent zes en een half mensenjaar voor elk van de eerste vier levensjaren en twee en een half voor elk jaar daarna. Die regel komt uit een bericht in de vakpers; een wetenschappelijk beoordeeld onderzoek dat hem afleidt of toetst, hebben we niet gevonden. De enige gepubliceerde methode die beide soorten op één schaal zet, uit een artikel uit 2022 in Nature Communications, deelt de leeftijd door de hoogste opgetekende levensduur, 57 jaar voor een paard en 122,5 voor een mens.
Voor een paard van 20 geeft de vuistregel 4 × 6,5 + 16 × 2,5 = 66. De schaal uit het artikel geeft 20 ÷ 57 = 0,35, en 0,35 × 122,5 = 43; die som is van ons, niet van de auteurs. Hetzelfde paard is dus 43 of 66. Omrekenen naar mensenjaren is beeldspraak, geen meting.
Wanneer een paard oud is
| Wie de grens trekt | Leeftijd |
|---|---|
| Onderzoekers die ‘geriatrische’ paarden bestuderen | 15 |
| Kopers, bij wie de leeftijd tegen een paard gaat tellen | ongeveer 16,5 |
| Eigenaren, die hun eigen paard oud noemen | ongeveer 22 |
De tweede en derde rij komen uit één Amerikaanse enquête uit 2003, dus lees ze als een patroon en niet als een regel. Toch staat de zestienjarige precies op de grens die kopers trekken, en dat verklaart een deel van zijn prijs. En is 30 jaar oud voor een paard? Ja: in een Brits onderzoek lag de sterfte onder paarden boven de 30 meer dan vijf keer zo hoog als onder paarden van 15 tot en met 19 jaar.
Hoe lang hij nog kan werken, is een andere vraag. In een enquête onder 2.717 eigenaren van Amerikaanse paarden van 15 jaar en ouder waren vier op de tien paarden volledig met pensioen, en de meeste (61,5 procent) waren tussen hun 15e en 24e gestopt, vooral om gezondheidsredenen. Geen dierenartsenorganisatie publiceert een leeftijd waarop rijden moet stoppen. Wat dit paard nog in zich heeft, is een vraag voor de dierenarts bij de aankoopkeuring, niet voor de kalender.
Wat de late jaren van je vragen
Toen dierenartsen 200 Britse paarden van 15 jaar en ouder onderzochten, had 95,4 procent afwijkingen aan het gebit en was 50,5 procent kreupel in draf. Ongeveer één op de vijf paarden van die leeftijd heeft volgens de best onderbouwde schatting PPID, de hormoonstoornis die vaak cushing wordt genoemd.
Niemand publiceert wat een oud paard kost om te houden, dus verzinnen we geen bedrag. De rekeningen die groeien, zijn die voor de dierenarts en het gebit, boven op wat een paard per maand toch al kost. Voor verzekeringen noemen we voor Nederland geen leeftijdsgrens, omdat we van geen enkele Nederlandse verzekeraar de polisvoorwaarden hebben geopend. Lees die van je eigen verzekeraar voordat je het paard koopt.
Hoe ver je de leeftijd in de advertentie kunt vertrouwen
Niet op het gebit. Toen vier ervaren paardendierenartsen de leeftijd van 434 volbloeden met een bekende leeftijd aan het gebit schatten, was het resultaat grote afwijkingen, die toenamen naarmate de paarden ouder waren. De auteurs noemen zo'n schatting niet meer dan een onderbouwde gok. In een Belgisch onderzoek bij 212 paarden met een geregistreerde leeftijd bleek de groeve van Galvayne, die in elk paardenboek staat, te wisselend om op te vertrouwen.
Dan blijft het papier over. In de EU moet een paard volgens Uitvoeringsverordening (EU) 2021/963 uiterlijk twaalf maanden na de geboorte zijn geïdentificeerd, met paspoort en chip. Een paspoort dat op tijd is afgegeven, bevat dus een geboortedatum die toen is vastgelegd. Staat er duplicaat of vervangend paspoort op, dan is het paard te laat geïdentificeerd of zijn de eerste papieren kwijtgeraakt, en verdient de geboortedatum een tweede blik. Volgens de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) mag zo'n paard niet naar de slacht voor menselijke consumptie, net als een paard waarvan het paspoort meer dan negen maanden na de geboorte is uitgegeven. Vraag het paspoort op voordat je gaat kijken, en laat de dierenarts de chip ermee vergelijken.
Het einde van een paardenleven is jouw beslissing
In een Brits onderzoek dat 908 paarden van 15 jaar en ouder volgde, was 94 procent van de sterfgevallen euthanasie, meestal vanwege kreupelheid of koliek. Wie een paard koopt, zal die beslissing dus waarschijnlijk ooit zelf moeten nemen.
In Nederland ligt die beslissing bij de houder: die mag een dier laten inslapen als dat nodig is, schrijft de RVO. Het wettelijke verbod op het doden van dieren uit de Wet dieren geldt alleen voor aangewezen diercategorieën, en het Besluit houders van dieren wijst daarvoor ganzen, honden en katten aan, geen paarden.
Een paard laten uitsluiten voor de slacht mag een houder niet meer zelf, schrijft de RVO, en staat in het paspoort dat het dier niet naar de slacht mag, dan is dat niet meer aan te passen, ook niet als het paard inmiddels een andere houder heeft. Lees dat deel van het paspoort dus voordat je koopt.
Begraven mag niet: de NVWA schrijft dat het verboden is dode hobbydieren te begraven. Je meldt het kadaver uiterlijk op de eerstvolgende werkdag aan bij verwerkingsbedrijf Rendac; een dood paard mag bij uitzondering ook worden verbrand in een erkend huisdierencrematorium. Rendac publiceert zijn kadavertarieven zelf. Wij drukken ze niet af, omdat de tarieven van 2026 halverwege het jaar zijn gewijzigd en we die wijziging niet hebben nagelopen. Voor de rekening van de dierenarts hebben we geen onderbouwd bedrag.
Volgens de RVO registreert de houder een doodmelding in I&R en stuur je het paspoort binnen 30 dagen terug naar een van de instanties die paspoorten uitgeven, met de datum van overlijden erbij. Bespreek dit alles met je dierenarts zolang het paard nog gezond is.
Waar wij in beeld komen
Hoofine kan je niet vertellen hoe oud een paard wordt, en een advertentie kan dat ook niet. Wat de site wel kan: bij de paarden te koop de leeftijd naast de prijs laten zien, je op het Gezocht-bord laten zeggen welke leeftijd je zoekt, en je de weg wijzen naar dierenartsen en verzekeraars die je vooraf iets kunt vragen. Wat leeftijd met de vraagprijs doet, lees je in wat een paard kost om te kopen.
